ಕೆಲವು ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಓದಿ ಮುಗಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಕಥೆ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಪಾತ್ರಗಳು ಪುಸ್ತಕದ ಪುಟಗಳಲ್ಲೇ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಕೃತಿಗಳು ಹಾಗಲ್ಲ. ಕೊನೆಯ ಪುಟ ಮುಚ್ಚಿದ ಮೇಲೂ ಅವು ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಲಿನ ಬದುಕನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ.
ಅಂತಹ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ **‘ಚೋಮನ ದುಡಿ’**ಯೂ ಒಂದು.
ಚೋಮನ ಬದುಕಿನ ಕೆಲವು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ, “ಇದು ಅಂದಿನ ಕಥೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲವೇ?” ಎಂದುಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಲಿನ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಮುಖ, ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಕುಟುಂಬ, ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಘಟನೆ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ.
ಆಗ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಹಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ—
“ಚೋಮನ ಕಾಲ ಬದಲಾಗಿದೆ... ಆದರೆ ಚೋಮನ ಬದುಕು ಬದಲಾಗಿದೆಯೇ?”
ಸಾಹಿತ್ಯದ ಶಕ್ತಿ ಇದೇ.
ಅದು ಕೇವಲ ಕಥೆ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ನಾವು ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಸಮಾಜವನ್ನು ನಮ್ಮ ಮುಂದೆಯೇ ನಿಲ್ಲಿಸಿ, “ನೋಡು... ಇದು ನಿನ್ನ ಸಮಾಜವೇ ಅಲ್ಲವೇ?” ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತದೆ.
‘ಚೋಮನ ದುಡಿ’ಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವ ಶ್ರಮ, ಅಸಹಾಯಕತೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆ, ನೆಲದೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡ ಬದುಕು ಹಾಗೂ ಬದುಕಿನ ಮೇಲೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಭಾವ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದು ಕಾಲಘಟ್ಟದ ಚಿತ್ರಣವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ ಇಂದಿಗೂ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ.
ದುಡಿಯುವ ಕೈಗಳು ಬದಲಾಗಿವೆ... ದುಡಿಯುವವರ ಸಂಕಷ್ಟ ಬದಲಾಗಿದೆಯೇ?
ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದುಡಿಯುವವನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ‘ದುಡಿ’ ಇತ್ತು. ಇಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಮೊಬೈಲ್ ಇರಬಹುದು. ಕೆಲಸದ ಸ್ವರೂಪ ಬದಲಾಗಿರಬಹುದು. ಉಡುಗೆ ಬದಲಾಗಿರಬಹುದು. ವಾಹನಗಳು ಬದಲಾಗಿರಬಹುದು.
ಆದರೆ ದುಡಿಯುವವನ ಬದುಕಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಎಷ್ಟು ಬದಲಾಗಿವೆ?
ದುಡಿದಷ್ಟೇ ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬುತ್ತದೆಯೇ?
ದುಡಿದವನಿಗೆ ತನ್ನ ಬದುಕಿನ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಇದೆಯೇ?
ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅಂತರಗಳು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿವೆಯೇ?
ಇಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ‘ಚೋಮನ ದುಡಿ’ ಓದುವಾಗ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಇಂದಿನ ಸಮಾಜವನ್ನು ನೋಡುವಾಗಲೂ ಎದುರಾಗುತ್ತವೆ.
ಹೆಸರು ಬದಲಾಗಿದೆ... ನೋವಿನ ಸ್ವರೂಪ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದೆಯೇ?
ಅಂದು ಶೋಷಣೆಗೆ ಒಂದು ರೂಪವಿತ್ತು. ಇಂದು ಅದಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ರೂಪಗಳಿವೆ.
ಅಂದು ಅಧಿಕಾರದ ಮುಂದೆ ತಲೆಬಾಗಬೇಕಾಗಿದ್ದರೆ, ಇಂದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಚೇರಿಯ ಬಾಗಿಲು, ಸಾಲದ ಕಂತು, ಉದ್ಯೋಗದ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಬೆಲೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕಿನ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರುತ್ತವೆ.
ಅಂದು ಜಮೀನು, ದುಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಬದುಕಿನ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದ್ದರೆ, ಇಂದು ಅದಕ್ಕೆ ನೀರು, ಉದ್ಯೋಗ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ, ಸಾಲ ಮತ್ತು ಬದುಕಿನ ಭದ್ರತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ.
ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬದಲಾಗಿದೆ; ಆದರೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಎದುರು ನಿಂತಿರುವ ದುರ್ಬಲ ಮನುಷ್ಯನ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆಯೇ?
ಇದೇ ‘ಚೋಮನ ದುಡಿ’ಯನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿಸುವ ಕಾರಣ.
ಚೋಮನನ್ನು ಹುಡುಕಲು ದೂರ ಹೋಗಬೇಕಿಲ್ಲ!
ಚೋಮನನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕಿಲ್ಲ.
ಇಂದಿನ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲೇ ದುಡಿಯುತ್ತಿರುವ ಕೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕನನ್ನು ನೋಡಿ.
ಸಣ್ಣ ರೈತನನ್ನು ನೋಡಿ. ದಿನಗೂಲಿ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿರುವವನನ್ನು ನೋಡಿ.
ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಲ ಮಾಡುವ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ನೋಡಿ. ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಊರು ಬಿಟ್ಟು ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಯುವಕನನ್ನು ನೋಡಿ.
ಅವರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬರುವ ಅನೇಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ನಮಗೆ ‘ಚೋಮನ ದುಡಿ’ಯ ಕೆಲವು ಪುಟಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಬಹುದು.
ಇದು ಕೃತಿಯ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಇಂದಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಹೋಲಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಲ್ಲ. ಸಮಾಜದ ಕೆಲವು ಮೂಲಭೂತ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಕಾಲ ಬದಲಾದರೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಾಯವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ.
ಸಾಹಿತ್ಯ ಓದಿದ ಮೇಲೆ ನಾವು ಬದಲಾಗುತ್ತೇವೆಯೇ?
ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ.
‘ಚೋಮನ ದುಡಿ’ ಓದಿ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ನೀರು ತುಂಬಿಸಿಕೊಂಡು, ಪುಸ್ತಕ ಮುಚ್ಚಿ, ಮರುದಿನ ಅದೇ ಸಮಾಜದ ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದರೆ ಓದಿನ ಅರ್ಥವೇನು?
ಸಾಹಿತ್ಯದ ನೋವು ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಹುಟ್ಟಿಸಬೇಕು.
ಆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಸಮಾಜದ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬೇಕು.
ಆ ಚಿಂತನೆ ಬದಲಾವಣೆಯ ಬಯಕೆಯಾಗಬೇಕು.
ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನಾವು ಕೇವಲ ಕಥೆಯನ್ನು ಓದಿದವರಾಗುತ್ತೇವೆ; ಕಥೆಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ಬದುಕಿದವರಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
‘ಚೋಮನ ದುಡಿ’ಯಿಂದ ‘ನಮ್ಮ ದುಡಿ’ಯವರೆಗೆ...
ಇಂದು ನಾವು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಆಧುನಿಕತೆ, ಸಮಾನತೆ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಪಡುತ್ತೇವೆ.
ಆದರೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಕೊನೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬದುಕಿಗೆ ತಲುಪಿದೆಯೇ?
ದುಡಿಯುವವನಿಗೆ ಗೌರವ ಸಿಕ್ಕಿದೆಯೇ?
ಬಡವನಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಿದೆಯೇ?
ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂತರ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆಯೇ?
ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನಿಗೂ ತನ್ನ ಶ್ರಮದ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತಿದೆಯೇ?
ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಉತ್ತರ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲವೆಂದಾದರೆ, ‘ಚೋಮನ ದುಡಿ’ ಇನ್ನೂ ಹಳೆಯ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲ. ಅದು ನಮ್ಮ ಸಮಾಜದ ಮುಂದೆ ಹಿಡಿದಿರುವ ಕನ್ನಡಿಯೇ.
ಕೊನೆಯ ಪುಟ ಮುಚ್ಚಿದರೂ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮುಚ್ಚುವುದಿಲ್ಲ
‘ಚೋಮನ ದುಡಿ’ಯ ಕೆಲವು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ ನಮ್ಮ ನಿಜ ಜೀವನದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಏಕೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ.
ಅದು ಕೇವಲ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಯಶಸ್ಸಲ್ಲ.
ಅದು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೇಳುವ ಕಠಿಣ ಪ್ರಶ್ನೆ.
ಚೋಮನ ಬದುಕು ಬದಲಾಗಲು ದಶಕಗಳು ಕಳೆದಿವೆ.
ಆದರೆ ನಾವು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಬದಲಾಗಿದ್ದೇವೆಯೇ?
ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದ ನಂತರವೂ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಬಹುಶಃ ‘ಚೋಮನ ದುಡಿ’ಯನ್ನು ನಾವು ಓದಿಲ್ಲ; ಅದು ನಮ್ಮನ್ನೇ ಓದಿದೆ.
ಸಿದ್ದೇಶ್ ವೆಂಕಟಪುರ
