ಡಾ.ವರ ಪ್ರಸಾದ್ ರಾವ್ ಪಿ ವಿ
ಜಗ್ದಲ್ಪುರ,( ಛತ್ತೀಸ್ಗಢ್ ) : ಛತ್ತೀಸ್ಗಢದ ಬಸ್ತಾರ್ ಪ್ರದೇಶದ ದಂತೇವಾಡದಲ್ಲಿರುವ 'ಮಾ ದಂತೇಶ್ವರಿ ದೇವಾಲಯ'ವು ಭಾರತದ 52 ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಕ್ತಿಪೀಠಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೇ ಸತಿ ದೇವಿಯ ಹಲ್ಲು ಬಿದ್ದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. 'ದಂತೇವಾಡ' ಎಂಬ ಹೆಸರು ದೇವಿಯ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಬಂದಿದೆ.
ಇದೀಗಾ ಅಧಿಕ ಮಾಸ ಆರಂಭ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು, ಜಪ, ಧ್ಯಾನ, ದೇವರ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ವ್ರತಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುವುದರಿಂದ ವಿಶೇಷ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಮಾ ದಂತೇಶ್ವರಿ ಶಕ್ತಿಪೀಠದ ದೇವಾಲಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮಹತ್ವ, ನಿಗೂಢತೆ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳೋಣ.
ಛತ್ತೀಸ್ಗಢದ ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಬಸ್ತಾರ್ನಲ್ಲಿರುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತು ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾದ ದಂತೇವಾಡದಲ್ಲಿರುವ ಶಂಖಿನಿ ಮತ್ತು ಡಂಕಿನಿ ನದಿಗಳ ಪವಿತ್ರ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿರುವ ದಂತೇಶ್ವರಿ ದೇವಾಲಯವು ಭಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಬಸ್ತಾರ್ನ ಶ್ರೀಮಂತ ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಜೀವಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಕ್ತಿಪೀಠವಾಗಿದೆ. . ದಂತೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಇಡೀ ಬಸ್ತಾರ್ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿಪೀಠಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಸತಿ ತನ್ನ ತಂದೆ ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ (ಅಗ್ನಿ ಯಜ್ಞ) ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಬಲಿಕೊಟ್ಟಾಗ ಮತ್ತು ಶಿವನು ತನ್ನ ದೇಹದೊಂದಿಗೆ ತಾಂಡವ (ದೈವಿಕ ನೃತ್ಯ) ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ, ವಿಷ್ಣು ತನ್ನ ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸತಿಯ ದೇಹದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಬೀಳಿಸಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಸತಿಯ ಹಲ್ಲು ಬಿದ್ದ ಸ್ಥಳವು ನಂತರ ಮಾ ದಂತೇಶ್ವರಿಯ ದಂತೇಶ್ವರಿ ಶಕ್ತಿಪೀಠ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ದಂತೇಶ್ವರಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು 52 ಶಕ್ತಿಪೀಠಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಪ್ರಕಾರ, ದಂತೇಶ್ವರಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು 14 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಾಕತೀಯ ರಾಜವಂಶದ ಆಡಳಿತಗಾರನಾದ ರಾಜ ಅನ್ನಮದೇವ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಅನ್ನಮದೇವ್ ವಾರಂಗಲ್ ನಿಂದ ಬಸ್ತಾರ್ಗೆ ಬಂದು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಕತೀಯ ರಾಜವಂಶವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ದಂತೇಶ್ವರಿ ದೇವತೆ ಅವರ ಪೂಜ್ಯ ದೇವತೆಯಾಗಿದ್ದಳು, ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವನು ಈ ಭವ್ಯವಾದ ದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿದನು. ಬಸ್ತಾರ್ ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ನವೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, 1932-33ರಲ್ಲಿ, ಮಹಾರಾಣಿ ಪ್ರಫುಲ್ಲ ಕುಮಾರಿ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯದ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. ಶತಮಾನಗಳಿಂದ, ಈ ದೇವಾಲಯವು ಬಸ್ತಾರ್ನ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.
ದಂತೇಶ್ವರಿ ದೇವಾಲಯವು ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ರಚನೆಯು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಬಸ್ತಾರ್ ಶೈಲಿಗಳ ಗಮನಾರ್ಹ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಸಭಾ ಮಂಟಪ, ಮುಖ್ಯ ಮಂಟಪ, ಮಹಾ ಮಂಟಪ ಮತ್ತು ಗರ್ಭಗೃಹಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಶಿಖರವು ದೂರದಿಂದಲೇ ಭಕ್ತರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾದ ದಂತೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯ ವಿಗ್ರಹವು ಕಪ್ಪು ಗ್ರಾನೈಟ್ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಆರು ತೋಳುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇವಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣದೊಳಗಿನ ಕೆತ್ತಿದ ಕಂಬಗಳು, ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕರಕುಶಲತೆಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಬಸ್ತಾರ್ನ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಕಾಕತೀಯ ರಾಜವಂಶದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಕ್ಷಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಅವಶೇಷಗಳು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ.
ಬಸ್ತಾರ್ ದಸರಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದಂತೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯ ಭವ್ಯ ರೂಪವು ಬಹಿರಂಗಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ 75 ದಿನಗಳ ಹಬ್ಬವು ದೇಶದ ಇತರ ದಸರಾ ಆಚರಣೆಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಈ ಹಬ್ಬವು ದಂತೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಬಸ್ತಾರ್ನ ವಿವಿಧ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೇಷಭೂಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಬಸ್ತಾರ್ ದಸರಾ ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಲ್ಲ, ಆದರೆ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಏಕತೆಯ ಭವ್ಯ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ನವರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ಫಾಗುನ್ ಜಾತ್ರೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತರು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ .ಚೈತ್ರ ಮತ್ತು ಶರದಿಯಾ ನವರಾತ್ರಿಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಬಸ್ತಾರ್ ವಿಭಾಗದಿಂದ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ದೇಶಾದ್ಯಂತದ ಭಕ್ತರು ಮಾತೃ ದೇವಿಯ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯಲು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ.
ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣವು ದೀಪಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಬೆಳಗುತ್ತದೆ. ಶಂಖಿನಿ ಮತ್ತು ಡಂಕಿನಿ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡುಗಳು, ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹಸಿರಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಬಸ್ತಾರ್ನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅದ್ಭುತ ಅನುಭವವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.
ದಂತೇಶ್ವರಿ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶವು ಸಾಕಷ್ಟು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಇಲಾಖೆಯ ದೀಪಕ್ ಯಾದವ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ದಂತೇಶ್ವರಿ ದೇವಾಲಯವು ಛತ್ತೀಸ್ಗಢದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಐದು ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಯ್ಪುರವು ಸುಮಾರು 400 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ರಾಯ್ಪುರ, ಜಗದಲ್ಪುರ, ಬಿಲಾಸ್ಪುರ, ದುರ್ಗ್ ಮತ್ತು ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂಗಳಿಂದ ನಿಯಮಿತ ಬಸ್ ಸೇವೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 30 ರ ಮೂಲಕ ರಸ್ತೆ ಪ್ರಯಾಣ ಸುಲಭ ಮತ್ತು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿದೆ. ರೈಲಿನ ಮೂಲಕ, ದಂತೇವಾಡ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವು ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಮತ್ತು ಜಗದಲ್ಪುರಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಕಿರಂಡುಲ್ ರೈಲು ಮಾರ್ಗವು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸಹ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಯು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ ಜಗದಲ್ಪುರ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ, ಇದು ಸುಮಾರು 80 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ದಂತೇವಾಡಕ್ಕೆ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಸ್ಸುಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ.
ದಂತೇವಾಡದ ಸುತ್ತಲೂ ಚಿತ್ರಕೂಟ ಜಲಪಾತ, ತಿರತ್ಗಢ ಜಲಪಾತ, ಕಂಗರ್ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ, ಬರ್ಸೂರ್ನ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಧೋಲ್ಕಾದ ಗಣೇಶ ದೇವಾಲಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಿವೆ ಎಂದು ಅವರು ವಿವರಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ದಂತೇವಾಡ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಎರಡಕ್ಕೂ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿದೆ.
ಇಂದು ದಂತೇವಾಡವು ಬಸ್ತಾರ್ನಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಛತ್ತೀಸ್ಗಢದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ದೀಪಕ್ ಯಾದವ್ ವಿವರಿಸಿದರು. ಇದರ ಪ್ರಾಚೀನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಶಕ್ತಿಪೀಠ ಸ್ಥಾನಮಾನ, ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ಮರೆಯಲಾಗದ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ದಂತೇವಾಡ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವುದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಬಸ್ತಾರ್ನ ಆತ್ಮ, ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
